ŚWIĘTOKRZYSKI PARK NARODOWY

Jest jednym z 23 polskich parków narodowych. Został utworzony w 1950 r., jako drugi w kraju, choć ochronę niektórych terenów wprowadzono już znacznie wcześniej, ustanawiając w latach 20. XX wieku na jego obecnym obszarze trzy leśne rezerwaty przyrody. W jego skład wchodzą Łysogóry, czyli najwyższy masyw Gór Świętokrzyskich, ze szczytami Łysicą i Świętym Krzyżem. Park obejmuje także Pasmo Pokrzywiańskie z Chełmową Górą oraz część dolin Wilkowskiej, Dębniańskiej i Pasma Klonowskiego z górami Miejską, Psarską i Bukową. Zajmuje powierzchnię 7626, 45 ha. Administracyjnie znajduje się na terenie części gmin Bodzentyn, Bieliny, Górno, Łączna, Masłów i Nowa Słupia.
W waloryzacji przyrodniczo-krajoznawczej Świętokrzyski Park Narodowy znajduje się w grupie obszarów najatrakcyjniejszych w skali kraju. Pod względem przyrodniczym jest również najcenniejszym terenem przyciągającym turystów w województwie świętokrzyskim. Wyznaczono tu pięć stref ochrony ścisłej: „Chełmowa Góra”, „Święty Krzyż”, „Łysica”, „Mokry Bór” i „Czarny Las” oraz – w ramach europejskiej sieci NATURA 2000 - specjalny obszar ochrony siedlisk „Łysogóry”. Wielkie zainteresowanie odwiedzających budzą nie tylko unikatowe walory środowiska naturalnego, ale też wyjątkowe elementy dziedzictwa kulturowego, których symbolem jest dawne opactwo benedyktyńskie na Świętym Krzyżu.
Osobliwością parku w skali europejskiej są olbrzymie rumowiska skalne zwane gołoborzami. Ich nazwa odnosi się do miejsc „gołych”, bez boru. Powstały w okresie czwartorzędu, w wyniku wietrzenia kambryjskich piaskowców kwarcytowych. Procesy te zachodziły w chłodnym klimacie, jaki panował wówczas w Polsce, w strefie obecności lodowców. Na skutek długotrwałego zamarzania i rozmarzania podłoża oraz wody w szczelinach skalnych, doszło do rozpadu twardych skał, a następnie ich osuwania się po stokach górskich. W ten sposób na trzech poziomach powstały wielkie rozwaliska, które zajmują współcześnie powierzchnię ok. 22 ha. Zachowało się na nich najmniej przekształcone, pierwotne środowisko życia porostów i mięczaków. Same skały zaś, których wiek wynosi ok. 500 mln lat, należą do najstarszych formacji występujących w Polsce na powierzchni ziemi i zawierają skamieniałości nieznanych wcześniej koralowców, odkrytych na terenie parku przez ks. prof. Włodzimierza Sedlaka.
Pod względem roślinnym w parku chroni się pozostałości pradawnej puszczy z liczną obecnością gatunków górskich, takich jak omieg górski, miesięcznica trwała, przetacznik górski czy tojad dzióbaty. Prawie 60 gatunków roślin podlega ochronie. Spośród zbiorowisk leśnych o charakterze naturalnym największą powierzchnię zajmują wyżynny jodłowy bór mieszany z trzema wariantami oraz buczyna karpacka. Wśród 41 gatunków drzew dominują jodła, osiągająca tu północną granicę zasięgu i buk, mający wschodnią granicę występowania. Ponad 700 okazów drzew posiada wymiary pomnikowe.
Jednym z obszarów najcenniejszych przyrodniczo jest Chełmowa Góra, gdzie w 1921 r. utworzono pierwszy w Górach Świętokrzyskich i jeden z pierwszych w Polsce ścisły rezerwat przyrody. Ochroną objęto naturalne stanowiska modrzewia polskiego - gatunku, który odkryto na Chełmowej Górze i którego monumentalne okazy zachwycają do dzisiaj. Na całym wzniesieniu, pociętym malowniczymi wąwozami, znajduje się także bardzo dużo mrowisk.
Na terenie parku żyje ok. 4 tys. gatunków zwierząt, w tym wiele rzadkich, endemicznych i reliktowych. Na szczególną uwagę zasługuje duży udział gatunków górskich i borealno-górskich. Rozpoznanie fauny nie zostało jednak jeszcze w pełni dokonane, zwłaszcza w odniesieniu do bezkręgowców. Z terenu parku opisano siedem gatunków fauny nowych dla nauki. Blisko 200 gatunków objętych jest ochroną. Do górskich reliktów polodowcowych należy ślimak przeźrotka Kotuli. Występuje kilka gatunków chrząszczy związanych wyłącznie ze środowiskiem o najwyższym stopniu naturalności. Można spotkać tak ciekawych przedstawicieli polskiej fauny, jak nadobnica alpejska, jelonek rogacz, pachnica dębowa. W czystych wodach żyje strzebla potokowa. Spośród 14 gatunków płazów wyróżniają się traszka górska i kumak nizinny. Gady reprezentowane są przez 6 gatunków. Awifaunę stanowią głównie gatunki leśne, a do jej najciekawszych przedstawicieli należą orlik krzykliwy, bocian czarny, orzechówka i jarząbek. Ze ssaków licznie występuje sarna. Pojawia się jeleń i rzadko przechodzi łoś. Wśród grzybów jest 450 gatunków wielkoowocnikowych. Wszystkie podlegają ochronie, ale największe zainteresowanie budzą m. in. modrzewnik lekarski, purchawica olbrzymia, solówki.  
It is one of the 23 Polish national parks. It was created in 1950, as the second in the country, although the protection of certain areas has been introduced much earlier, by setting in the 1920s on its present territory three forest preserves. It consists of Łysogory, the highest massif of this Mountain range, with peaks Łysica and Święty Krzyż (Holy Cross). The Park also includes the Pokrzywiańskie Mountain Range with Chełmowa Mountain, a part of the valley Wilkowski, Dębniańskie Mountain Range and Klonowskie Mountain Range, with Mounts like Miejska, Psarska and Bukowa. It occupies an area of 7626, 45 ha. Administratively it is located within the municipalities of Bodzentyn, Bieliny, Górno, Łączna, Masłów and Nowa Słupia.
Świętokrzyski National Park is among the most attractive areas in the country in the aspect of nature’s valorisation and sightseeing.
It also attracts tourists to Świętokrzyskie Region, being one of the most valuable nature’s areas.  Five zones of strict protection are set "Chełmowa Mountain", "Swięty Krzyż", "Łysica", "Mokry Bór" , "Czarny Las" and - under the European Natura 2000 network - a special area of conservation of natural habitats "Łysogóry”. Visitors are of great interest not only of the unique qualities of the environment, but also the unique elements of cultural heritage, which the former Benedictine Abbey, at Święty Krzyż, is a symbol of.
The peculiarities of the park on a European scale are enormous rock rubles, called gołoborza. Their name refers to the "naked" forest places without trees. Formed during the Quaternary, as a result of weathering of quartz sandstone of Cambrian. These processes took place in a cold climate, that prevailed at that time in Poland, in the presence of glaciers in the area. As a result of prolonged freezing and defreezing of the ground and water, in the crevices of rock, there was a disintegration of hard rocks, and then the subsidence in the slopes of the mountain.
Great debris, that occupy the present area of about 22 hectares, were created this way on three levels. The original habitat of lichens and molluscs, the least of all transformed, is still maintained. The same rocks, whose age is about 500 million years, are among the oldest formations occurring in Poland on the surface of the Earth and contain previously unknown coral fossils, discovered in the park by catholic priest prof. Wlodzimierz Sedlak.
In terms of plant life in the park, the remains of an ancient forest with a large presence of mountain species such as mountain Doronicum, Lunaria Durable, Mountain Speedwell or Monkshood Pockmarked are protected. Nearly 60 species of plants are protected. Upland mixed fir forest with three variants and the Carpathian beech forest are among the forest communities of a natural largest area. Fir trees dominate among the 41 species of trees, reaching the northern limit of coverage and beech, with the eastern border of distribution. Over 700 specimens of trees have monumental dimensions.
One of the most valuable natural areas is Chelmowa Mountain, where in 1921, first in this Mountains and one of Poland's first strict nature reserve was created. Protection is extended to the natural position of Polish larch - a species that was discovered on Mount Chelmowa and whose monumental specimens impress today. There are many ant hills all over, the hill is cut with picturesque gorges.
Around 4 thousand animal species, including many rare, endemic and relic, live in the park. Particularly noteworthy is the high share of mountain species and the Boreal-mountain species. The diagnosis of fauna has not yet fully been made, particularly in relation to invertebrates. Seven species of fauna new to science were described on the terrain of the park. Nearly 200 species are protected. A snail Semilimax Kotulai is one of the mountain glacial relics. There are several species of beetles, that  are linked exclusively to the environment with the highest degree of naturalness. One can find so interesting representatives of the Polish fauna, as Rosalia Longicorn, Stag Deer, Oak Hermit. A Common Minnow lives in the clear waters. Great Crested Mountain, and Fire-Bellied Toad are special among the 14 species of amphibians living here. Reptiles are represented by 6 species. Avifauna consists of mainly forest species, and its representatives are among the most interesting ones:  lesser spotted eagle, black stork, nutcracker, and grouse. A deer is a numerous representative among many other mammals here. Sometimes a deer appears or an elk rarely passes. There are macrofungi among the 450 species of fungi. All of them are protected, but ones of the greatest interest, among others are Pseudolarix Medicine, Calvatia gigantea, Hericium.
Er ist einer der 23 polnischen Nationalparks. Er wurde 1950 gegründet, als der zweite im Lande, obwohl manche Bereiche schon früher unter Schutz genommen wurden, als man in 20er Jahren  des 20. Jh. auf seinem jetzigen Gebiet drei Waldnaturchutzgebiete.  Zum Nationalpark gehört die Bergkette Lysogory, also das höchste Massiv des Heiligkreuzgebirges (Gór Świętokrzyskich), mit den Gipfeln Łysica und Święty Krzyż (Heiligkreuz).   Der Park umfasst auch Pokrzywiańskie Bergkette mit Helmberg (Chełmowa Góra) und ein Teil der Wilkowska und Dębniańskiej Täler sowie Klonowskie Bergkette mit Miejska, Psarska und Bukowa Bergen.   Er umfasst die Fläche von 7626, 45 ha. Aus der Sicht der Verwaltung befindet er sich teilweise auf dem Gebiet der Gemeinden Bodzentyn, Bieliny, Górno, Łączna, Masłów und Nowa Słupia.
Nach dem natur-landkundischem Wert ist Świętokrzyski-Nationalpark einer der attraktivsten Nationalparks des Landes. Unter dem Aspekt der Natur ist er auch das wertvollste, Touristen anziehende Gebiet im Heiligkreuz Woiwodschaft (województwo świętokrzyskie). Es wurden hier fünf Schutzzonen: „Chełmowa Góra”, „Święty Krzyż”, „Łysica”, „Mokry Bór” und „Czarny Las” sowie – im Rahmen des europäischen Netzes NATURA 2000 – Sonderschutzgebiet der Brutstätten „Łysogóry”. Großes Interesse der Besucher wecken nicht nur einzigartige Naturwerte, sondern auch besondere Beispiele des Kulturerbes, deren Symbol die ehemalige benediktinische Abtei auf dem Heiligkreuz ist.  
Eine Seltenheit des Parks auf der europäischen Skala sind riesige Gerölle, die man „gołoborza“ (Blockhalden) nennt.   Der Name geht auf die „gole“ also nicht bewaldete, nackte Plätze.  Sie sind im Quartär infolge der Verwitterung der kambrischen Quarzitsandsteine entstanden. Diese Prozesse sind im kalten Klima, das damals in Polen herrschte, in der Gletscherzone abgelaufen. Infolge des langwierigen Einfrieren und Tauen des Grundes und des Wassers in Felsenschlitzen sind die harten Felsen zerfallen, die weiter die Abhänge hinunter abgerutscht sind. So sind auf drei Niveaus riesige Blockhalden entstanden, die heute die Fläche von ca. 22 ha decken. Auf ihnen ist die am wenigsten veränderte, ursprüngliche Lebensumwelt von Flechten und Weichtieren. Die Felsen allein, deren Alter ca.  500 Mio. Jahren beträgt, gehören zu den ältesten Formationen in Polen auf der Erdoberfläche und beinhalten Fossilien der früher unbekannten Korallentiere  von (Włodzimierz Sedlak).
Unter dem Aspekt der Flora werden in dem Park die Resten des Urwalds geschützt, mit reichlich vorhandenen für Gebirge typischen Arten wie die Österreichische Gämswurz, das Ausdauernde Silberblatt, der Berg-Ehrenpreis oder der Bunte Eisenhut. Fast 60 Pflanzenarten sind unter dem Schutz. Unter den natürlichen für Wald typischen Pflanzengemeinschaften die größte Fläche decken gemischter Hochtannenwald mit drei Varianten und Karpatenbuchenwald. Die zahlreichste unter 41 Baumarten sind die Tannen und die Buche, die hier entsprechend ihre nördliche und östliche Grenze erreichen.   Über 700 Baumexemplare haben Denkmalgröße.
Eines der wertvollsten Gebieten ist Chełmowa Góra (Helmberg), wo 1921 das erste in dem Heiligkreuzgebirge und eines der ersten in Polen Naturschutzgebiet.      In Schutz wurden die naturellen Vorkommensorten der Polnischen Lärchen - einer Gattung, die auf dem Helmberg entdeckt wurde und deren monumentale Exemplare bis heute Begeisterung erregen.  Auf der ganzen Erhebung, die malerisch durchklüftet ist, befinden sich auch sehr viele Ameisenhügel. 
Auf dem Parkgebiet leben ca. 4 Tausend Tierarten, viele davon selten, endemisch und relikt.  Besondere Aufmerksamkeit verdient ein großer Anteil der Berggattungen und Berg-Borealgattungen. Die Erkundung der Fauna ist noch nicht vollendet worden, besonders im Bezug auf Wirbellose.  Auf dem Parkgebiet sind drei wissenschaftlich neue Arten der Fauna beschrieben worden.  Nahe 200 Arten werden geschützt. Zu den nacheiszeitlichen Relikten gehört die Schnecke Semilimax kotulai. Es kommen auch ein Paar Arten Käfer, die ausschließlich mit der im höchsten Grade naturellen Umwelt verbunden sind. Man kann solche interessante Vertreter der polnischen Fauna, wie den Alpenbock, den Hirschkäfer den Eremiten treffen. In klaren Wassern lebt die Elritze. Aus 14 Amphibienarten zeichnen sich der Bergmolch und die Rotbauchunke besonders aus.  Reptilien sind durch 6 Arten vertreten. Vögelarten sind meistens die für die Wälder typische Gattungen, die in dem Schreiadler, dem Schwarzstorch dem Tannenhäher und dem Haselhuhn ihre interessantesten Vertreter finden. Von Säuglingen ist das Reh zahlreich. Der Hirsch kommt vor und selten auch der Elch. Unter Pilzen gibt es 450 der arbuskulären Mykorrhizapilze. Alle sind unter dem Schutz aber das größte Interesse wecken u. a. Fomitopsis officinalis, der Riesenbovist und die Stachelbärte.